Oude patronen doorbreken: hoe doe je dat echt?

Je telefoon gaat.

Mama.

“Zeg, zou jij zondag eens kunnen langskomen? Ik moet die zware kast nog verplaatsen en ik kan dat moeilijk alleen.”

Je voelt het meteen.

Oei, zondag? Eigenlijk niet.

Je hebt een drukke week achter de rug en keek er net naar uit om zondag eens helemaal niets te moeten.

Dus deze keer besluit je om niet onmiddellijk ja te zeggen.

“Maar mama, ik had eigenlijk gepland om zondag eens een dagje rust te nemen. Kan dat niet op een ander moment?”

Even stilte.

“Ja nee, laat maar. Voel je vooral niet verplicht, hé. Ik zal mijn plan wel trekken. Ik zal die kast wel alleen proberen te verschuiven. Ik hoop alleen dat ik daarmee mijn rug niet nog meer belast, want die doet al zo'n pijn. Maar soit, ik zal wel zien hoe ik het opgelost krijg.”

En daar is het.

Dat schuldgevoel.

Want je weet dat je mama last heeft van haar rug. En natuurlijk wil je niet dat ze zich pijn doet.

Ondertussen begint het in je hoofd.

Allez, zo veel werk is dat nu ook weer niet.

Wat als ze zich kwetst?

Ik kan haar toch moeilijk laten sukkelen?

En voor je het weet, hoor je jezelf zeggen:

“Zeg, weet je wat? Ik kom zondag wel even langs. Hoe laat past het voor jou?”

“Ah, merci schat! Ik wist wel dat ik op jou kon rekenen.”

Je legt de telefoon neer.

En daar zit je dan. Met een afspraak waar je eigenlijk geen zin in had, een zondag die niet meer van jou is en dat vervelende gevoel dat je opnieuw over je eigen grens bent gegaan.

Waarom heb ik nu weer ja gezegd? Ik voelde toch duidelijk dat ik dat niet wilde?

En misschien nog frustrerender:

Je had je patroon deze keer zelfs herkend. Je had geprobeerd om het anders te doen. En toch ben je opnieuw gezwicht.

Welkom in de wondere wereld van oude patronen. 😂

Want je kunt perfect begrijpen waar een oud patroon vandaan komt en er toch opnieuw in terechtkomen.

Maar hoe doorbreek je oude patronen die je van je ouders meekreeg, wanneer je op het moment zelf toch weer automatisch reageert?

Daarvoor moeten we eerst kijken naar hoe die patronen eigenlijk ontstaan zijn.

Hoe ontstaan oude patronen die je van je ouders meekreeg?

Als kind leer je niet alleen praten, fietsen en je veters strikken.

Je leert ook hoe de wereld werkt.

Mag ik boos zijn? Wat gebeurt er wanneer ik nee zeg? Mag ik fouten maken? Mag ik mijn gevoelens uitspreken? Mag ik mezelf laten zien?

En misschien nog belangrijker:

Wat moet ik doen om me veilig, geliefd en verbonden te voelen?

Je leert dat niet alleen door wat je ouders letterlijk zeggen, maar vooral door wat je ervaart.

Misschien merkte je dat er minder ruzie ontstond wanneer je zweeg. Dat je minder kritiek kreeg wanneer je alles goed deed. Of dat iemand sneller tevreden was wanneer jij jezelf aanpaste.

Als kind ben je afhankelijk van de mensen rondom jou. Het is dus begrijpelijk dat je manieren ontwikkelt om met je omgeving om te gaan.

Misschien leerde je jezelf kleiner te maken, anderen tevreden te houden of voortdurend vooruit te denken.

Je herhaalde dat gedrag zo vaak dat het uiteindelijk vanzelf ging. Je dacht er niet meer bij na.

Het werd gewoon wat je deed.

En wat gebeurt er wanneer je datzelfde patroon twintig of dertig jaar later nog altijd gebruikt?

Dan kun je als volwassene nog steeds reageren volgens regels die je vroeger hebt geleerd, ook wanneer die vandaag helemaal niet meer bij jouw leven passen.

Ik herken dat zelf ontzettend goed.

Mijn eigen verhaal: ik leerde mezelf kleiner te maken

Een van mijn eigen oude patronen was mezelf klein houden.

Niet te luid zijn. Niet te zichtbaar. Niet te speels. Niet te enthousiast.

Vooral niet te veel plaats innemen.

Want hoe zouden anderen zich dan voelen? Wat zouden ze van mij denken? Wat als ik iemand anders zou overtreffen?

Ik leerde om voortdurend de sfeer te scannen.

Hoe voelt iedereen zich? Is er spanning? Is iemand boos? Moet ik iets anders doen om te voorkomen dat de situatie escaleert?

Het was alsof ik voortdurend mijn omgeving aan het aftasten was om te voelen hoeveel ruimte ik op dat moment mocht innemen.

En als ik merkte dat er spanning ontstond, paste ik me aan.

Er was nog iets.

Wanneer ik als kind iets van mezelf liet zien, kwam daar regelmatig commentaar op.

Een tekening die ik had gemaakt. Iets wat ik had geknutseld. Een droom waar ik enthousiast over was.

Er werd mee gelachen of er kwam commentaar.

En ergens onderweg begon ik te leren:

Als ik mezelf laat zien, kunnen anderen mij uitlachen.

Als ik te veel opval, komt er commentaar.

Als ik mezelf ben, riskeer ik afgewezen te worden.

Ook mijn papa vergat vaak mijn verjaardag.

Als kind gaf ik daar mijn eigen betekenis aan: ik ben blijkbaar niet belangrijk genoeg om te onthouden. Ik word niet gekozen.

Dat hoeft niet te zijn wat mijn papa bedoelde. Maar het was wel hoe ik die ervaringen als kind interpreteerde.

En zo ontstonden er bij mij overtuigingen en patronen die ik nog jarenlang met me meedroeg.

Ik werd ontzettend goed in anderen aanvoelen, maar hield mezelf ondertussen vaak klein.

En weet je wat ik daar zo interessant aan vind?

Dat vermogen om mensen aan te voelen, is vandaag ook een van mijn grootste krachten in mijn werk.

Ik merk vaak heel snel wanneer iemands woorden niet helemaal overeenkomen met wat die vanbinnen ervaart. Ik kijk voorbij de façade en kan regelmatig mijn vinger leggen op een pijnpunt waar iemand zelf nog niet goed bij kan.

Alleen wil ik niet meer dat ik mezelf daarvoor voortdurend moet aanpassen of kleiner maken.

Ik mag mijn gevoeligheid behouden, zonder mezelf te verliezen in de gevoelens van iedereen rondom mij.

En misschien herken jij dat ook.

Dat iets waar je vandaag ontzettend goed in bent, tegelijk iets is waardoor je jezelf soms nog altijd voorbijloopt.

Misschien ben jij degene die altijd klaarstaat voor anderen, maar zelf moeilijk hulp durft te vragen.

Of degene die ontzettend goed is in problemen oplossen, maar nooit echt kan ontspannen omdat ze voortdurend vooruit blijft denken.

Oude patronen doorbreken betekent dus niet noodzakelijk dat je alles wat je vroeger hebt geleerd moet weggooien.

Soms mag je de kracht behouden en de oude beschermingsreactie stilaan loslaten.

Waarom blijf je oude patronen herhalen, zelfs als je weet waar ze vandaan komen?

Stel dat jij vandaag perfect begrijpt dat je vroeger geleerd hebt om jezelf klein te maken.

Je weet dat je zichtbaar mag zijn. Dat je je dromen mag delen. Dat je niet verantwoordelijk bent voor hoe iedereen zich voelt.

Maar dan wil je iets vertellen waar je ontzettend enthousiast over bent.

En net voordat je het vertelt, komt er een stemmetje.

Stel je niet aan.

Wie zit daarop te wachten?

Wat als ze dat belachelijk vinden?

En voor je het weet, maak je je verhaal wat kleiner.

Of je vertelt het helemaal niet.

Achteraf denk je: Maar allez, waarom heb ik nu weer mijn mond gehouden?

Omdat weten dat je jezelf mag laten zien niet automatisch betekent dat het op dat moment ook veilig voelt om dat te doen.

Je hoofd kan perfect begrijpen dat je vandaag meer ruimte mag innemen. Maar wanneer een situatie je aan een oude ervaring doet denken, kan die vertrouwde reactie toch opnieuw naar boven komen.

En dat is precies waarom bewustwording alleen niet altijd voldoende is om patronen te doorbreken.

Je kunt perfect weten waar een oud patroon vandaan komt en er toch opnieuw in terechtkomen.

Want iets begrijpen en er op het moment zelf anders mee leren omgaan, zijn twee verschillende dingen.

Je oude patronen waren misschien ooit een vorm van overleving

Binnen Natural Softie kijk ik graag naar patronen als manieren waarop je ooit hebt leren omgaan met het leven.

Sommige patronen zijn gewoontes die je van je ouders hebt overgenomen. Andere zijn beschermingsmechanismen die je ontwikkelde om met moeilijke situaties om te gaan.

Misschien leerde jij:

Als ik alles goed doe, krijg ik minder kritiek.

Als ik iedereen tevreden houd, ontstaat er minder ruzie.

Als ik de sfeer blijf scannen, kan ik spanning voor zijn.

Als ik mezelf klein houd, word ik minder snel uitgelachen.

Voor sommige kinderen zijn zulke reacties een manier om emotioneel overeind te blijven. Een vorm van overleving.

Alleen kan een patroon dat je vroeger hielp om met een situatie om te gaan, je vandaag behoorlijk in de weg zitten.

Je bent ondertussen volwassen. Je hebt andere mogelijkheden, kunt zelf beslissingen nemen en grenzen aangeven.

Maar je oude beschermingsmechanisme heeft dat misschien nog niet helemaal meegekregen.

En dus blijft het doen wat het altijd heeft gedaan.

Voor de zekerheid. 😉

Welke beschermer houdt jouw oude patronen in stand?

Binnen Natural Softie geef ik verschillende beschermende patronen een naam.

Niet omdat er letterlijk zes vrouwen in je hoofd wonen. Gelukkig maar. 😂

Maar omdat het gemakkelijker wordt om je automatische reacties te herkennen wanneer je die stemmen een naam geeft.

Misschien herken jij Pleasende Petra. Zij probeert ervoor te zorgen dat iedereen tevreden blijft en vindt het moeilijk om iemand teleur te stellen.

Of Kritische Katty, die je voortdurend vertelt dat je beter je best moet doen en vooral niet te veel moet opvallen.

Misschien herken je Overdenkende Olga, die alle mogelijke scenario's vooraf probeert te bedenken zodat je niet voor verrassingen komt te staan.

Of Bange Bea, die je liever tegenhoudt dan dat je iets doet waarbij je misschien gekwetst wordt.

Dan is er nog Vermijdende Vie, die moeilijke situaties liever uit de weg gaat, en Vermoeide Vero, die op de rem kan gaan staan wanneer je al heel lang bent blijven doorgaan.

Die beschermers proberen je niet noodzakelijk tegen te werken. Ze proberen je op hun eigen manier te beschermen.

Alleen gebruiken ze soms nog oude regels die vandaag helemaal niet meer bij jouw leven passen.

Je hoeft je beschermers dus niet weg te krijgen. Je mag leren herkennen wanneer ze de microfoon overnemen, zodat jij opnieuw zelf kunt kiezen.

Nieuwsgierig welke beschermer bij jou het vaakst aan het woord is?

Doe de gratis Innerlijke Team test

Hoe doorbreek je oude patronen? Begin met deze vier stappen

Misschien begrijp je ondertussen perfect waarom je jezelf klein maakt, anderen tevreden probeert te houden of voortdurend de sfeer scant.

Maar hoe doorbreek je die oude patronen nu in het dagelijks leven?

Niet alleen wanneer je er rustig over nadenkt, maar ook op het moment waarop mama opnieuw belt, iemand een opmerking maakt over jouw droom of je partner teleurgesteld reageert.

Dát zijn de momenten waarop je kunt beginnen oefenen met een andere reactie.

En daarvoor hoef je niet meteen je hele leven om te gooien.

1. Herken het moment waarop je oude patroon verschijnt

Misschien merk je dat je jezelf opnieuw begint te verantwoorden. Dat je onmiddellijk de sfeer probeert te herstellen. Dat je ja zegt terwijl je nee voelt.

Of dat je iets wilt vertellen, maar je enthousiasme toch weer inhoudt.

Probeer dat moment gewoon eens op te merken.

Ah, hier is mijn oude patroon weer.

Zonder jezelf meteen af te breken omdat je het alweer doet.

Bewustwording betekent niet dat je nooit meer in een oud patroon terechtkomt. Het betekent dat je stilaan begint te herkennen wanneer het gebeurt.

En dat geeft je de mogelijkheid om er iets anders mee te doen.

2. Voel wat er in jou gebeurt

Wat gebeurt er eigenlijk wanneer je merkt dat iemand teleurgesteld is?

Voel je spanning in je buik? Trek je je schouders op? Begint je hoofd onmiddellijk oplossingen te zoeken?

Of verlies je plots je enthousiasme wanneer iemand kritisch reageert?

Probeer eens even bij dat gevoel te blijven.

Niet om het zo snel mogelijk weg te krijgen, maar om nieuwsgierig te worden naar wat er gebeurt.

En stel jezelf dan eens de vraag:

Wat probeer ik op dit moment eigenlijk te voorkomen?

Misschien wil je niet dat iemand boos wordt. Misschien ben je bang om afgewezen te worden of wil je voorkomen dat er opnieuw met je gelachen wordt.

Soms roept dat ook gevoelens op die je herkent vanuit je kindertijd. Je kunt dit zien als een moment waarop je innerlijk kind, met oude gevoelens en overtuigingen, opnieuw van zich laat horen.

Je hoeft die gevoelens niet weg te duwen.

Je mag erkennen dat iets spannend voelt en tegelijkertijd onderzoeken wat jij vandaag wilt kiezen.

3. Vraag jezelf af wat jij vandaag wilt

Niet wat je ouders vroeger belangrijk vonden.

Niet wat anderen misschien van je verwachten.

Maar wat jij vandaag wilt.

Wil ik zondag echt gaan helpen?

Wil ik deze droom delen?

Wil ik mezelf opnieuw kleiner maken omdat iemand anders zich misschien ongemakkelijk voelt?

Misschien wil je je mama nog altijd helpen. Dat mag natuurlijk.

Maar dan mag je daarvoor kiezen omdat jij het wilt, niet uitsluitend omdat je bang bent voor haar teleurstelling.

Je oude patroon mag nog van zich laten horen. Maar jij mag opnieuw beslissen welke richting je uitgaat.

4. Oefen met één kleine andere keuze

Je hoeft niet ineens een enorme grens te stellen.

Misschien begin je met:

“Ik denk er even over na.”

“Vandaag lukt het niet, maar volgende week kan ik wel.”

“Ik begrijp dat je teleurgesteld bent, maar ik wil zondag graag mijn rustdag behouden.”

Of misschien is jouw nieuwe keuze dat je iets vertelt waar je enthousiast over bent, zonder het onmiddellijk kleiner te maken.

Dat je een foto van je tekening deelt.

Dat je jezelf toestaat om luid te lachen.

Dat je je mening uitspreekt.

Of dat je eens niet onmiddellijk probeert om de spanning van iemand anders op te lossen.

En observeer daarna wat er gebeurt.

Hoe voelde het ervoor? Wat voelde je tijdens die andere keuze? En hoe voelde je je achteraf?

Misschien kwam er schuldgevoel. Misschien spanning. Misschien voelde het heerlijk.

Misschien alle drie tegelijk. 😂

Het hoeft niet onmiddellijk comfortabel te voelen om toch een keuze te zijn die past bij hoe jij vandaag wilt leven.

Door zulke kleine nieuwe ervaringen te herhalen, kun je stilaan vertrouwd raken met andere manieren van reageren.

Zo kun je de automatische herhaling van oude patronen stap voor stap leren doorbreken.

Wat als je oude patronen al veel langer bestaan dan je denkt?

Wanneer je begint te onderzoeken welke patronen je van je ouders hebt meegekregen, kun je ontdekken dat zij bepaalde overtuigingen of manieren van reageren zelf ook al van hún ouders hebben overgenomen.

En die misschien weer van hun ouders.

Zo kunnen bepaalde familieregels en beschermingsmechanismen verschillende generaties blijven bestaan, zonder dat iemand daar bewust voor kiest.

Je kunt vandaag dus nog leven volgens regels die ooit belangrijk waren voor mensen die je misschien zelfs nooit hebt gekend.

Maar hoe worden zulke patronen eigenlijk doorgegeven? En kun je ervoor zorgen dat je ze niet op dezelfde manier blijft herhalen, of doorgeeft aan je eigen kinderen?

Daar ga ik dieper op in in mijn artikel:

Hoe doorbreek je patronen die al generaties in je familie worden doorgegeven?

Terug naar die zondag

Een tijdje later belt mama opnieuw.

Deze keer heeft ze een ander klusje waarvoor ze jouw hulp nodig heeft.

En opnieuw komt die vraag op een moment waarop jij eigenlijk andere plannen hebt.

Je hoort haar teleurstelling wanneer je aangeeft dat het niet zo goed uitkomt.

Je voelt dat bekende schuldgevoel opkomen.

Maar deze keer merk je nog iets op.

Ah. Daar is Pleasende Petra weer. Helemaal klaar om ja te zeggen nog voor ik zelf heb kunnen voelen wat ik eigenlijk wil.

Je hoeft haar niet weg te duwen.

Je merkt haar gewoon op.

En in dat moment ontstaat er ruimte voor een andere vraag:

Wil ik dit echt? Of probeer ik vooral te voorkomen dat mama teleurgesteld is?

Misschien zeg je deze keer toch ja. Misschien zeg je nee.

Dat is niet eens het belangrijkste.

Het belangrijkste is dat jij opnieuw degene bent die kiest.

Niet je oude patroon.

Welke beschermer neemt bij jou de microfoon over?

Je hebt nu waarschijnlijk al een goed beeld van waar jouw patronen vandaan komen. Maar welke beschermer bij jou het vaakst de microfoon overneemt, ontdek je het makkelijkst met de gratis Innerlijke Team test.